ኣብዚ ክፍሊ ክትገልጽ እየ ናይ ጋዛታት ዝወጹ ካብ መኪናታት እና ንምንባር ኣደጋኡን ተፅዕኖኡን ናብ ኣካባቢ።

ኦክሳይድ ናይ ካርቦን (CO)

• ይተፅዕን እዩ ኣብ መጥቀስ ናይ ደም ኦክሳጅን።
• ይግብር እዩ ድኻምን እና ክዝውት እዩ ሞት ኣብ ብዙሕ እዋን።
• መምርሒ ካታላቲክ ይቕንስ እዩ ናይ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን ጋዝ ዝወጽእ።
• ኣይኮነን ጠቓሚ ንህይወት እንተ ኦክሳጅን ዝተተርፈ እና ንሕይወት ናይ ተወላዳይ ተፈጥሮ።
• ይነስክ እዩ ካብ ዘይተሟጸተ ቃል ዝተለያዩ ናይ ካርቦን እና ናይ ኦርጋኒክ ንእሽቶ እንተ ነዳይ፣ ዘይቲ፣ ናይ እንቁላል እና ነዳይ።
• ጋዝ ዘይተርኣየ ቀለም፣ ዘይተሰምዐ ሽቱ፣ ዘይተፈላለየ ጣዕም፣ እዚ ይብል እዩ ዝበለ ክፍሊ ናብ ምንባር ኣየር።
• ብዙሕ ሰርታ እዩ ንምንባር ብቀላል ዝተመጸ ኣብ ናይ ደም ቀይሕ ነጭ ነገር።
• ይግብር እዩ ኣተምቲ ኣብ ናይ ኣንፈት ንእሽቶ እና ሞት ኣብ እንተ እዋን።
• ጋዝ ዘይትተርኣየ ወይ ዘይተሰምዐ እቲ ንሰብ ይቅልፍ እዩ ቅድሚ እንተ ሓሳብ እንታይ ይብል እዩ።
• ክንደይ ክኸውን ኣለዎ ካብ ኣየር ዝበል ይተሓይስ እዩ ናብ ናይ ካርቦን ድሕሪ ኦክሳይድ እንተ ተዋህዶ ናብ ኣየር።
• ብዙሕ እና ይነው ብኣየር ወይ ኦክሳጅን እንተ ተዋህዶ እዩ ንምንባር ኣብ እንባር ዝተፈጸመ።
• መኪናታት እዮም ናይ ምንባር ኣየር ዋና ዝተረኽበ ብዝኾነ ጋዝ።
• ምልክታት ናይ መስማም እቲ ይኸውን፦ (ርእሰ ሕማም – ድንግል – ትምህር – ድኻም)

መጀመርታዊ እርዳታ እንተ ተመሊክቶ ተሰምታ ብጋዝ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን፦

• ንሰብ ኣውጽኦ እዩ ካብ ቦታ ዝነበረ ብጋዝ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን ናብ ኣየር ጽቡቕ ብፍጥነት።
• ክትጽንብ ብፍጥነት ኣብ መኪና እርዳታ፣ ብዛዕባ እቲ ተሰምታ እቲ ጋዝ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን ይፈልጥ እዩ ምዕዳን ኣብ ኣስተርኣይ ኦክሳጅን።
• ተመልከት ናብ ምንናይ እቲ ዝወጽእ ጋዝ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን እና ክትዝዛን ብፍጥነት።

ካልእ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን (CO₂)

• እቲ ጋዝ ካልእ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን እዩ ናይ ኬሚካል መቀመጢ፣ እቲ ኣብ ናይ ኣብይ ኣየር ኣብ ዝበለ ክፍሊ ዝተደላየ።
• ኬሚካላዊ እቲ ጋዝ ይተሰርሕ እዩ ብዙሕ ካብ ኣብ ካርቦን ዘለዎ ናብ እቲ ኣብ ኦክሳጅን ብክልቲ ዝተዋህዶ እዩ፣ ምልክቱ እዩ CO2።
• ይፈጽም እዩ እቲ ጋዝ እንተ ንእሽቶ ናይ ኣንቀላፍ እና ንቃል ናይ ኦርጋኒክ ነገራት ምቃጣ።
• ምቃጣ ናይ ነዳይ ናይ ምንባር እንተ ቤንዚንን ዲዘልን ይኸውን ይወስድ እዩ ንምንባር ናይ ጋዝ ካልእ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን።
• ይሓብ እዩ እቲ ጋዝ ናብ መንኮራኩር ዝተባህለ ዝተባህለ ባህሪ እቲ ይዝዝ እዩ ኣብ ንዕለት ዝበለ ሙቀት ናይ መሬት።
• ብዙሕ እቲ ጋዝ ካልእ ኦክሳይድ ናይ ካርቦን ይቅንስ እዩ እቲ ውሽጢ ክፍሊ ናብ ኣየር።

ኦክሳይድ ናይ ናይትሮጅን (ናይ አዞት)

• ኦክሳይድ ናይ ናይትሮጅን ኣብ ጋዛታት ይነብር፣ እቲ ይፈትን እዩ ንምንባር መራሕ ኣብ ደንን ባሕርን።

ማስታወሻ፦ ትኽእል ኢኻ ትምህር ተሰምታ እንተ ተነፍተ መኪናኻ ኣብ ጋራጅ እና ንትራፊክ ዝተሓንቐ ብተንሳፈፍ።