ሓደ መራሒ መኪና፡ ሓደጋ ኣብ ልዕሊኡ ምስ ዝወርድ ወይ ሓደጋ ምስ ዝርኢ፡ ከመይ ገይሩ ክሰርዕ ኣለዎ፧ ከምኡ’ውን፡ ብዝበለጸ መገዲ ከመይ ገይሩ ሓገዝ ክህብን ንህይወት ሰብ ክሕልውን ካብ ጸገም ክድሕንን ወይ ድማ ንጽምዋ መጕዳእቲ (injury) ከውሕድን ይኽእል፧

ሓደጋ ናብ ምፍጣር ዝመርሑ ምኽንያታት ኣለዉ፡ ካብኣቶም ድማ እዚ ዝስዕብ ይርከብ፡

 
• ስሕተት ደቂ ሰባት: ስሕተት ደቂ ሰባት ክኸውን ይኽእል፡ እንተኾነ፡ ሰብ ሓደጋ ምእንቲ ከየጋጥም ክጥንቀቕ ኣለዎ።
 
• ዘይውሑስ መኻይን: ኣብ መኪና ዘሎ ጉድለት ወይ ዘይትመጣጠን መኪና፡ ሓደጋ ከስዕብ ይኽእል እዩ።
 
• ዘይውሑስ ጽርግያታት: ገጠራት ጽርግያታት፡ ኣኽራናት ጽርግያታትን ጸባብ ጽርግያታትን ዓቢ ሓደጋ ኣለወን።

ዝተፈላለዩ ዕድመ ዘለዎም ጉጅለታት

 
• 18–19 ዓመት: ሓደጋ ትራፊክ ክጋጥሞም 5–6 ጊዜ ዝበዝሐ ዕድል ኣለዎም።
 
• 45–54 ዓመት: ጽቡቕ ፍልጠት ዘለዎምን ቅልጡፍ ምላሽ ዝህቡን፡ ኣብ ሓደጋታት ዝውድኦም ድማ ትሑት እዩ።
 
• 65–74 ዓመት: ዓቢ ተሞኩሮ ምዝዋርን ምግማት ሓደጋን ኣለዎም፡ ንሓደገኛ ዝኾኑ ነገራት ድማ ይኽልኽሉ።
 
• 75 ዓመት ወይ ንላዕሊ: ሓደጋ 5–6 ጊዜ ዝበዝሐ ዕድል ኣለዎም፡ እቲ ምላሾም ንዊሕ ይኸውን፡ በዚ ድማ ዓበይቲ ሓደጋታት ከጋጥሞም ይኽእል እዩ።

እግዚኣብሄር ይሓልወና፡ ሓደጋ እንተወሪዱካ ወይ እንተሪኢኻ፡ እዚ ዝስዕብ ክትስዕብ ኣለካ፡

መዘኻኸሪ ፡ ሓደጋ ምስ ትርኢ፡ ክሳብ ኣምቡላንስን ፖሊስን ዝበጽሑ፡ ደው ክብልን ሓበሬታ ክህብን ግዴታ ኣለካ፡

 
• ብኣባይ እዛ ቁልፊ ፡ ናይ ምጠንቀቕ መብራህቲ (ሓሙሽተ) ኣብ መኪና ኣብርህ።
 
• ትሪኣንግል ምጠንቀቕ ኣብ ድሕሪት መኪና ወይ ሓደጋ ኣብ ዝበቅዕ ርሕቀት፡ ካብ 100 ክሳብ 150 ሜትሮ ኣብ መንጎ፡ ኣቐምጥ።
 
• ብዛዕባ እቲ ኵነታት ኣርዚሕካ፡ ብቍጽሪ 112 ናብ ህጹጽ ኵነታት ደውል።
 
• ነቶም ሓደጋ ዝወረዶም ሰባት እኹል ሓበሬታ ሃብ።
 
• ብዝተኻእለካ መጠን፡ ንጕዱኣት ሓገዝ ሃብ።
 
• ብዛዕባ እቲ ሓደጋን መጕዳእትን ንፖሊስ ኣፍልጦም።
 
• ኣብ ጽርግያ ዘሎ ንትራፊክ ዘዐንቅፍ ነገር እንተሃልዩ፡ ናብ ጐድኒ ጽርግያ ኣግዕዞ።
 
• ምዉታት እንተሃልዮም፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ዝተረፈ ትራፊክ ሓደጋ እንተዘይፈጥር፡ ንመኪና ኣይተንቅስ።
 
• ናይ ሓደጋ ቅጥዒ ምላእ፡ ብዛዕባ እቲ ዝርዝርን ሓደጋ ብኸመይ ከም ዝወረደን ዘርዝር፡ እንተተኻኢሉ ኸኣ መርኣኢ (chart) ስኣል።

እቲ ኵነታት ዝኸበደ ይኹን ብዘየገድስ፡ ካብ ቦታ ሓደጋ ምህዳም ኣይትፍትን፡ እዚ ኸም ገበን ተቖጺሩ፡ ሕጊ ብጽኑዕ ይቕጽዖ። ርግጽ እዩ፡ ካብ ቦታ ሓደጋ እንተሃዲምካ፡ መንጃ ፍቓድካ ይውሰድ።

ሓደጋታት ክወርዱ ከም ዝኽእሉ ፍለጥ፡ ንስኻ ብቐጥታ ንሓደጋ ተሓታቲ ትኹን ኣይትኹን። ስለዚ፡ ነቲ ኵነታት ተጻወሮ፡ ብሙሉእ ህድኣት ድማ ስርዕ።

ንዝጠፍአን ክትንፍስ ዘይክእልን ሰብ ከመይ ጌርካ ሓገዝ ትህብ፧

ንዝኾነ ይኹን ንጕዱእ ዝትንፍስ ዝዓግት ነገር ኣልግስ፡ እሞ እዚ ዝስዕብ ስዓብ፡

 
• ንጕዱእ ኣብ ጸጕሪ ደረት ኣቐምጦ።
 
• ምእንቲ ኣየር ብቐሊሉ ክበጽሖ፡ ኣፍ ናይ ጕዱእ ክፈቶ።
 
• ጕዱእ ናይ ምትንፋስ ሰራውር (Artificial Respiration) ሃቦ (ብዛዕባ እዚ ምሕሳብ ኣየድልን፡ እዚ ሰብኣዊ ኵነታት እዩ፡ ክትገብሮ ድማ ኣለካ)።
 
• ንኣፍንጫ ጕዱእ ብምጽቃጥ ዓጽዎ፡ ኣየር ከኣ ካብ ኣፍካ ናብ ኣፉ ምእታው።
 
• ደረቱ ከም ዝዓበየ ተዓዘብ፡ እዚ ድማ ኣየር ናብ ሳንቡኡ ከም ዝበጽሕ ይሕብር።
 
• እቲ ሰርሖት ኣብ ደቒቕ ካብ 10 ክሳብ 15 ግዜ ደግሞ፡ ብፍጥነት ምስኡ ኣፍካ ብቕልጡፍ እናኣልዓልካ።
 
• ብልሙድ ክትንፍስ ምዃኑ ምስ ኣረጋገጽካ፡ ናብ ጐድኑ ኣቐምጦ፡ ምእንቲ ንሱ ክትንፍስ ምእንቲ ቐሊሉ፡ ልስናኑ ወይ ካልእ ነገር ከይዓግቶ።

ነቲ ስጉምታት ኣብ ስእሊ ተመልከት

ንጕዱእ ካብ ቦታኡ ናብ ጐድኒ ጽርግያ ወይ ናብ ውሑስ ቦታ ንምግዓዝ ዝዕድሙ ብዙሓት ምኽንያታት ኣለዉ፡ ካብኣቶም ድማ፡

 
• ሓዊ ምህላው ወይ ናይ ሓዊ ምትኳስ ወይ ፍንጀራ ዕድል ምህላው።
 
• ብዘይፍላጥ ንጕዱእ ክድሕስ ዝኽእል ናይ ትራፊክ ምንቅስቓስ ምህላው።
 
• ጕዱእ ኣብ ልዕሊ ጐዳኢ ነገራት ብምህላዉ፡ ንህይወት ጕዱእ ሓደጋ ምህላው።

ጕዱእ ብናይ ኣምቡላንስ መኪና ጥራይ ናብ ሆስፒታል ይግዕዝ፡ ምኽንያቱ፡ ብዘድልዩ ናይ ሕክምና መሳርሒታትን ንመወከሲ ዝኸውንን ዝተማልኣ ስለዝኾነት፡ ክሳብ ናብ ሆስፒታል ዝበጽሕ ኵነታቱ ድልዱል ክኸውን፡ ብሰብ ወይ ብልሙድ መኪና እንተተጓዒዙ ግን፡ ብሰንኪ ምንቅስቓስ ወይ ምፍሳስ ደሙ ብምብዛሕ፡ ኵነታቱ ክኸፍእ ይኽእል እዩ።

ክሳብ ኣምቡላንስ ዝበጽሕ፡ ንዕሙቕ መጕዳእቲ ወይ ምፍሳስ ደም ዘለዎ ሰብ ከመይ ጌርካ ሓገዝ ትህብ፧

ሓደ ሰብ ዕሙቕ መጕዳእቲ እንተሃልይዎ፡ እዚ ዝስዕብ ክትስዕብ ኣለካ፡

እዚ ዝስዕብ ስእሊ ተመልከት፡

እዚ ኸኣ ብቐጥታ ኣብ ልዕሊ መጕዳእቲ ብምጽቃጥ ይኸውን፡

 
• ቦታ መጕዳእቲ ብዝተኻእለካ መጠን ኣጽሪ።
 
• ሓንቲ ማሰርያ (bandage) ወይ ጽሩይ ጨርቂ ኣብ ልዕሊ መጕዳእቲ ግበር።
 
• ምፍሳስ ደም ንምክልኻል፡ ነታ ጨርቂ ብጽቡቕ ኣሳስር፡ እናጸበቕካ ድማ ምጽቃጥ።

እቲ መጕዳእቲ ንእሽቶ ይኹን ዓብዪ፡ ብሓይሊ ጽቐጦ፡ ድሕሪኡ፡ ደም ናብቲ ካብቲ ዝተጕድአ ምልውዋጥ ደም ዝመጽእ ኣካላት ክበጽሕ፡ ነቲ ጽቕጥቕጥ ኣኻኽሶ፡ ምፍሳስ ደም እንተቐጺሉ ኸኣ፡ እንደገና ደግሞ እሞ ኣብ ልዕሊ መጕዳእቲ ጽቐጥ።

ማሰርያ ወይ ቐበጥ ወይ ከምኡ ዝኣመሰለ ንምፍሳስ ደም ዝዓግት ምጥቃም፡

 
• ብማሰርያ ተጠቐም፡ ወይ ብጭርቂ ጌርካ ኣጥቕልሎ፡ ወይ ድማ ብዝኾነ ብሓንሳእ ክትኣስሮ ዝከኣል፡ ከም ቐበጥ ወይ ጨርቂ።
 
• ምፍሳስ ደም ካብ ቦታ መጕዳእቲ ንምክልኻል፡ እቲ ጨርቂ ኣብ ልዕሊ መጕዳእቲ ይጥቕለል።
 
• ነቲ ጽቑጥ ዝኾነ ማሰርያ፡ ነቲ ንሰርውቲ ደም መግቢ ንኽኸውን፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 10 ደቒቕ ንቑሩብ ሰከን ኣራጊ፡ ብሙሉኡ ድማ ኣይትፍታሕ።
 
• ሓኪም ኣብ ሆስፒታል ክርእዮ ምእንቲ፡ ነቲ ጽቑጥ ማሰርያ ኣይትሽፈኖ።

ክሳብ ፖሊስን ኣምቡላንስን ዝበጽሑን ንጕዱኣት ክትሕግዝን፡ ኣብ ቦታ ሓደጋ ክትጸንሕ ኣለካ፡ እዚ ሰብኣዊ ግቡእ እዩ፡ ንስኻ ንሓደጋ ተሓታቲ እንተዘይትኸውን እኳ፡ ከምኡ’ውን ንስኻ ተሓታቲ እንተኾይንካ ግዴታኻን ግቡእካን እዩ፡ ነቲ ኵነታት ድማ ብህድኣት ክትጻወሮ ኣለካ።

ናይ ፖሊስን ኣምቡላንስን መኻይን ምስ በጽሓ፡ ሓበሬታን ዝሓትዎኻን ሃቦም።

ኣብ ቦታ ሓደጋ ምስ በጻሕካ፡ ናይ ኣምቡላንስን ፖሊስን መኻይን ኣብኡ እንተሪኢኻ፡ ኣብዚ ኵነታት እዚ፡ ደው ምባል ኣየድልየካን፡ ነቲ ስርሖም ወይ ነቲ ትራፊክ ከይተዐንቕፍ ብህድኣት ምጕዓዝ ክትቅጽል ትኽእል ኢኻ።

እቲ ቍጽሪ 112 ንኹሉ ህጹጽ ኵነታት ዝተመደበ ናይ ህጹጽ ቍጽሪ እዩ። ብምድዋል ናብ ቍጽሪ 112፡ ንፖሊስ ወይ ንሓዊ መጥፍኢ ወይ ንኣምቡላንስ ወይ ንጒጅለታት ምድሓን ክትጽውዕ ትኽእል ኢኻ።

ናብ ህጹጽ ኵነታት ክትድውል ከለኻ፡ ስልክኻ ምሳኻ ክትሕዝ ኣለካ፡ እዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ድማ ክትህብ ኣለካ፡

 
• ቦታ ወይ ኣድራሻ ሓደጋ፡ ነዚ እንተዘይትፈልጥ ድማ፡ ብዝኾነ መገዲ ክትገልጸሎም ወይ ሓበሬታ ክትህቦም ትኽእል ኢኻ።
 
• ዓይነት ሓደጋን ነቲ ሓደጋ ዝፈጠራ መኻይንን።
 
• ቍጽሪ እቶም ብሓደጋ ዝተጐድኡ ሰባት።
 
• ዓይነት መጕዳእቲ፡ ክትገምቶ እንተኽኢልካ።
 
• ምሉእ ስምካን ቍጽሪ ስልኪ እቲ እትድውለሉ ዘለኻን፡ ምእንቲ ክበጽሑኻ ብቐጻሊ ምሳኻ ኣብ ርክብ ክጸንሑ።

ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ሓደጋታት

ሓደጋታት ትራፊክ ኣብ ዓርቢ፡ ቀዳምን ሰንበትን፡ ምኽንያቱ መዓልታት ዕረፍቲ ስለዝኾና፡ ይውስኽ። ከምኡ’ውን፡ መጠናዊ ሓደጋታት ኣብ ለይቲ፡ ካብ መዓልቲ 3 ጊዜ ዝበዝሐ ይውስኽ፡ ምኽንያቱ፡ ኵነታት ምዝዋር ለይቲ ካብ መዓልቲ ዝተፈላለየን ዝኸፍእን ስለዝኸውን።

ሰዓታት ምፍጣር ሓደጋታት ይፈላለ፡ ግን ብብዝሒ ኣብ መንጎ ሰዓት 6 – 8 ንግሆ ኣብ መጀመርታ ናይ ስራሕ ወይ ቤት ትምህርቲ ወዘተ. ይፍጠሩ፡ ከምኡ’ውን ኣብ መንጎ ሰዓት 15 – 18 ድሕሪ ቐትሪ፡ ምኽንያቱ፡ እዘን ሰዓታት እዚኤን ናይ ምጽጋዕን መወዳእታ ስራሕን ወዘተ. ስለዝኾና።

እቲ ንመራሒ ክወርድ ዝኽእል ሓደጋታት፡ ብብዝሒ ኣብ መወዳእታ ጉዕዞኡ ይኸውን፡ ምኽንያቱ፡ ንነዊሕ ርሕቐትን ግዜን እንተዝምርሕ፡ ኣብ ጽምዋን ድኻምን ስለዝበጽሕ።

እቲ ኣብ ልዕሊ እግረኛታት ዝወርድ ሓደጋታት፡ ብብዝሒ ኣብ ጸልማት ኣብ መሳገሪ እግረኛታት ይፍጠር፡ ብሰንኪ መራሒ ንኵነታት ብግጉይ ምግማቱ፡ ብፍላይ እቲ ኣየር ዘይጽቡቕን ራእይ ድማ ዘይርዱእን እንተኾይኑ።

ብብዝሒ እቲ ገዳይ ሓደጋታት፡ ካብቲ ዝተነበረሉ ቦታ ወጻኢ ይፍጠር፡ እዚ ኸኣ ናብ ላዕለዋይ ፍጥነት መኻይን ይመለስ፡ ብኣንጻሩ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ እቲ ዝተነበረሉ ቦታ ዝወርድ ሓደጋታት፡ ብብዝሒ ናይ ሰብ ሞት ኣይክህልዎን፡ እዚ ኸኣ ናብቲ ዝተገደበ ትሑት ፍጥነት ይመለስ፡ ከምኡ’ውን፡ እቲ ስታቲስቲክስ፡ እቲ ኣብ ሽወደን ዝሞት ሰባት ቍጽሪ፡ ኣብ መንጎ 400 – 600 ሰባት ኣብ ዓመት ከም ዝኸውን ይሕብር፡ ብብዝሒ ሓደጋታት ድማ ኣብ ጸልማትን ንግሆን ወይ ኣብ ግዜ ዘይጽቡቕ ራእይን ኵነታት ኣየርን፡ ወይ መራሕቲ ኣልኮል ዝሰተዩ ምስ ላዕለዋይ ፍጥነት ምስ ዝጓዓዙ ይወርድ፡ እዚ ኸኣ ብሓዘን ዝተሰንየ ናይ ሰብ ሞት የሰዓዕብ።

ኣብ ሽወደን ጽምዋ ናብ ዜሮ ምብጻሕ ዝብል ዕላማ ኣሎ፡ እዚ ማለት፡ ብሰንኪ ሓደጋታት ዝመጽእ ሞት ናብ ዜሮ ኣብ ዓመት ምቕናስ ማለት እዩ።

ንስኻ ከም መራሒ፡ ብመሰረት እቲ ትሓስቦ ክትዝውር የብልካን፡ ኣብ ክንድኡ፡ ብመሰረት እቲ ጽርግያን እቲ ዘለኻዮ ኵነታትን ዝጠልቦ ክትዝውር ኣለካ።